Μέθοδοι Παρέμβασης – Αποκατάστασης

Οι θεραπευτές του κέντρου Έννους είναι εκπαιδευμένοι και καταρτισμένοι στα πιο σύγχρονα προγράμματα παρέμβασης, τα οποία επιλέγουν να εφαρμόσουν και τα προσαρμόζουν στις ανάγκες του κάθε παιδιού και όλες οι αίθουσες είναι εξοπλισμένες με όλα τα κατάλληλα μέσα – εργαλεία για την εφαρμογή τους.
Παραθέτουμε μερικά από αυτά:

ΜΑΚΑΤΟΝ

Πρόκειται για ένα γλωσσικό πρόγραμμα που στηρίζεται στη χρήση συμβόλων, χειρονομιών και ομιλίας με σκοπό τη βελτίωση της επικοινωνίας σε άτομα με μαθησιακές και αναπτυξιακές δυσκολίες.

Κοινωνικές Ιστορίες (Social stories Carol Gray, 1991,):

Οι κοινωνικές ιστορίες αναπτύχθηκαν ως εργαλείο, με σκοπό να βοηθήσουν τα άτομα με δυσκολίες επικοινωνίας να αναπτύξουν την κατανόηση για το κοινωνικό γίγνεσθαι αλλά και να αντιμετωπίσουν κινδύνους ή δύσκολες καταστάσεις στην καθημερινότητά τους. Οι ιστορίες αυτές αποτελούν περιγραφή ενός γεγονότος, μίας κατάστασης ή μιας δραστηριότητας που καταλήγουν σε ένα αποτέλεσμα – συμπέρασμα και στην αιτιολόγησή του, στοχεύοντας στην εκπαίδευση του ατόμου με ΔΑΦ και άλλες αναπτυξιακές δυσκολίες, πάνω σε κοινωνικά προβλήματα της καθημερινότητάς του, με σκοπό την ενίσχυση της ευελιξίας της σκέψης τους, όταν έρχονται αντιμέτωπα με αυτά αλλά και την επίλυσή τους με εποικοδομητικό τρόπο για τα ίδια τα άτομα και τα άτομα του περιβάλλοντός τους.

Oral Placement Therapy

Η OPT είναι μία μέθοδος, η οποία εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο της μυολειτουργικής – στοματο – προσωπικής θεραπείας και συνδυάζει την παραδοσιακή λογοθεραπεία με την απτική και ιδιοδεκτική ενίσχυση του στόματος, με σκοπό τη βελτίωση της αναπνοής, της φώνησης και της ομιλίας. Εφαρμόζεται σε άτομα με κινητικές και αισθητηριακές δυσκολίες για να ενισχύσει την αναπνοή, τη φώνηση, την τοποθέτηση, τη σταθερότητα και τη δύναμη των αρθρωτικών οργάνων με στόχο τη συνολική βελτίωση της ομιλίας (φώνησης, ροής, άρθρωσης). Ενσωματώνεται στο πρόγραμμα αποκατάστασης ασθενών με δυσπραξία, δυσφαγία – δυσκαταποσία, δυσαρθρία, δυσφωνία, διαταραχές ροής ομιλίας ή ακοής.

Palin PCI (Πρακτική Παρέμβαση για Πρώιμο Παιδικό Τραυλισμό, ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ Palin PCI, εκδόσεις Upbility, Αθήνα, 2017).

Το πρόγραμμα Palin PCI εφαρμόζεται σε παιδιά προσχολικής ηλικίας που παρουσιάζουν τραυλισμό. Διαρκεί από 6 εώς 12 εβδομάδες με μία συνεδρία εβδομαδιαίως και βασίζεται στην εμπλοκή των γονέων (έμμεση παρέμβαση) και στην τροποποίηση της αλληλεπίδρασής τους με το παιδί. Στις περισσότερες περιπτώσεις παιδιών προσχολικής ηλικίας τα συμπτώματα τραυλισμού υποχωρούν. Το πρόγραμμα Palin PCI οργανώνει στρατηγικές αλληλεπίδρασης γονέων – παιδιού, οι οποίες ενισχύουν την εύρυθμη ομιλία και την αυτοπεποίθηση του παιδιού την ώρα της επικοινωνίας.

Το πρόγραμμα DIR Floortime

Η προσέγγιση DIR Floortime βασίζεται στην αρχή ότι το συναίσθημα είναι απαραίτητο για την ανάπτυξη της σκέψης και του νου. Στα παιδιά προσχολικής ηλικίας που παρουσιάζουν δυσκολία στην αλληλεπίδραση, το παιχνίδι στο πάτωμα μπορεί και πρέπει να εφαρμόζεται σε οποιονδήποτε χώρο – τόπο: στο σπίτι, το σχολείο, την παιδική χαρά κλπ. Το πρώτο βήμα είναι η προσεκτική παρατήρηση για να συντονιστούμε με τον συναισθηματικό κόσμο του παιδιού. Επομένως, ό,τι τραβάει την προσοχή και το ενδιαφέρον του παιδιού στον χώρο, μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να αντιληφθούμε ταυτόχρονα αυτό που αισθάνεται. Με γνώμονα λοιπόν το συναίσθημα του παιδιού, κάνουμε πιο αποτελεσματικό τον τρόπο με τον οποίο μαθαίνει, καθώς αφού εντοπίσουμε τα ενδιαφέροντά του, μπορούμε να δουλέψουμε τις κινητικές, γλωσσικές και κοινωνικές δεξιότητες σύμφωνα με το ηλικιακό του επίπεδο.

Το πρόγραμμα Cygnet

Πρόκειται για ένα πρόγραμμα ψυχοεκπαίδευσης για γονείς με παιδιά στο φάσμα του αυτισμού. Στόχος του συγκεκριμένου προγράμματος είναι η εκπαίδευση ομάδων γονέων:

  1. Για την εκτέλεση των δραστηριοτήτων καθημερινής ζωής.
  2. Ως προς τη λειτουργική επικοινωνία γονέα – παιδιού.
  3. Ως προς την κατανόηση των αισθητηριακών δυσκολιών και τη διαχείριση των δυσκολιών συμπεριφοράς που προκύπτουν από αυτές.
  4. Ως προς τη δόμηση και οργάνωση του προγράμματος του παιδιού και της οικογένειας.

Σε 6 εβδομαδιαίες συναντήσεις οι γονείς εκπαιδεύονται στην κατανόηση του αυτισμού και ταυτόχρονα ανταλλάσσουν εμπειρίες και απόψεις με σκοπό τη βελτίωση της ποιότητας ζωής του παιδιού και της οικογένειας.

Εντατική αλληλεπίδραση

Η μέθοδος αυτή βασίζεται στις αρχές που διέπουν την επικοινωνία, όπως αυτή καλλιεργείται ανάμεσα στα βρέφη τυπικής ανάπτυξης και τους ενήλικες. Κατόπιν ερευνά πώς οι αρχές αυτές μπορούν να εφαρμοστούν στην επικοινωνία ανάμεσα στον εκπαιδευτή και σε ένα άτομο με διαταραχή επικοινωνίας. Οι αρχές αυτές είναι:

  • Διαθεσιμότητα (κερδίζω την προσοχή του ατόμου με το οποίο θέλω να επικοινωνήσω).
  • Ευχαρίστηση – απόλαυση (η διαδικασία πρέπει να είναι ευχάριστη και για τους δύο συνομιλητές).
  • Αφήνω την πρωτοβουλία για επικοινωνία στο άτομο με το οποίο θέλω να την εδραιώσω.
  • Ανταπόκριση (ανταποκρίνομαι κάθε φορά που το άτομο παίρνει την πρωτοβουλία για επικοιωνία).
  • Δημιουργία κι επανάληψη οικείων δραστηριοτήτων. (Δραστηριότητες που επαναλάμβάνονται ευχάριστα και από τα δύο μέρη).
  • Επέκταση: όταν μία δραστηριότητα φαίνεται να προκαλεί ποικίλες αντιδράσεις, επιδιώκουμε την παράτασή της, η οποία προκαλεί εναλλαγή στην επικοινωνία ανάμεσα στους συνομιλητές. Έτσι όπως συμβαίνει για παράδειγμα όταν ο γονιός θα μιμηθεί γκριμάτσες, ήχους ή το βάβισμα του βρέφους κι εκείνο θα συνεχίσει παράγοντας καινούργια.
  • Παύση: η αποτελεσματική επικοινωνία απαιτεί τον σεβασμό και την ηρεμία ανάμεσα στους συνομιλητές. Είναι απαραίτητο να αφήνουμε χρόνο στον συνομιλητή να επεξεργαστεί τα δεδομένα ή να ξεκουραστεί και κυρίως να μην πιέζουμε για την ανταπόκριση. Έτσι για παράδειγμα το βρέφος ή το άτομο με το οποίο θέλουμε να επικοινωνήσουμε θα νιώσει την εμπιστοσύνη που του δείχνουμε, έτσι ώστε να επιδιώξει το ίδιο την επικοινωνία αργότερα.

Get Permission Approach

Η παραπάνω προσέγγιση στηρίζεται στην αρχή της επέκτασης του διατροφικού ρεπερτορίου θέτοντας ως βάση ότι τα άτομα που είναι επιλεκτικά στη σίτιση δεν απολαμβάνουν την αίσθηση και τη μεταβλητότητα των νέων φαγητών. Η διεθνώς γνωστή θεραπεύτρια σίτισης Marsha Dunn Klein θέτει το ερώτημα «Πώς θα νιώθατε αν κάποιος σας έλεγε για πρώτη φορά να δοκιμάσετε ακρίδες;» και παρέχει μία σειρά από ποικίλες πρακτικές – στρατηγικές, μέσα από τις οποίες γονείς και θεραπευτές μαθαίνουν:

  • Να βρίσκουν ηρεμία και απόλαυση κατά τη διάρκεια των γευμάτων.
  • Να βρίσκουν τρόπους για να βοηθήσουν τα άτομα με επιλεκτικότητα στη σίτιση να δοκιμάζουν άφοβα νέα τρόφιμα.
  • Τι σημαίνει δυσλειτουργία της αισθητηριακής επεξεργασίας.
  • Πώς να βοηθήσουν τα άτομα που εκδηλώνουν άγχος απέναντι στο φαγητό να αναπτύξουν μία πιο θετική σχέση με τα τρόφιμα.

ΑΠΚΕ (Αναπτυξιακό Προφίλ Κοινωνικής Επικοινωνίας) - Το Μοντέλο των Κύκλων)

Το ΑΠΚΕ αποτελεί μία ανανεωμένη εφαρμογή αξιολόγησης των διαταραχών κοινωνικής επικοινωνίας  για παιδιά και εφήβους. Βασισμένο  στη θεωρία του Μοντέλου των Κύκλων (Βογινδρούκας 2009), σκιαγραφεί το προφίλ των δυνατοτήτων και δυσκολιών των ατόμων με ελλείμματα στην κοινωνική επικοινωνία. Παράλληλα παρέχει το κατάλληλο πλαίσιο για τη συνεργασία των θεραπευτών με το ευρύτερο περιβάλλον του παιδιού, αλλά και την ταυτόχρονη κατανόηση των δυσκολιών του παιδιού από το περιβάλλον του. 

Εντατική αλληλεπίδραση (Intensive Interaction, Melanie Nind, Dave Hewett, 2010, εκδ. Ταξιδευτής):

Η μέθοδος αυτή βασίζεται στις αρχές που διέπουν την επικοινωνία, όπως αυτή καλλιεργείται ανάμεσα στα βρέφη τυπικής ανάπτυξης και τους ενήλικες. Κατόπιν ερευνά πώς οι αρχές αυτές μπορούν να εδραιώσουν την επικοινωνία ανάμεσα στον εκπαιδευτή και σε ένα άτομο με διαταραχή επικοινωνίας. Οι αρχές αυτές είναι:

  • Διαθεσιμότητα (κερδίζω την προσοχή του ατόμου με το οποίο θέλω να επικοινωνήσω).
  • Ευχαρίστηση – απόλαυση (η διαδικασία πρέπει να είναι ευχάριστη και για τους δύο συνομιλητές).
  • Αφήνω την πρωτοβουλία για επικοινωνία στο άτομο με το οποίο θέλω να την εδραιώσω.
  • Ανταπόκριση (ανταποκρίνομαι κάθε φορά που το άτομο παίρνει την πρωτοβουλία για επικοινωνία).
  • Δημιουργία και επανάληψη οικείων δραστηριοτήτων. (Δραστηριότητες που επαναλαμβάνονται ευχάριστα και από τα δύο μέρη).
  • Επέκταση: όταν μία δραστηριότητα φαίνεται να προκαλεί ποικίλες αντιδράσεις, επιδιώκουμε την παράτασή της, η οποία προκαλεί εναλλαγή στην επικοινωνία ανάμεσα στους συνομιλητές. Έτσι όπως συμβαίνει για παράδειγμα όταν ο γονιός θα μιμηθεί γκριμάτσες, ήχους ή το βάβισμα του βρέφους και εκείνο θα συνεχίσει παράγοντας καινούργια.
  • Παύση: η αποτελεσματική επικοινωνία απαιτεί τον σεβασμό και την ηρεμία ανάμεσα στους συνομιλητές. Είναι απαραίτητο να αφήνουμε χρόνο στον συνομιλητή να επεξεργαστεί τα δεδομένα ή να ξεκουραστεί και κυρίως να μην πιέζουμε για την ανταπόκριση. Με αυτόν τον τρόπο, το βρέφος ή το άτομο, με το οποίο θέλουμε να επικοινωνήσουμε, θα νιώσει την εμπιστοσύνη που του δείχνουμε, έτσι ώστε να επιδιώξει το ίδιο την επικοινωνία αργότερα.

P.E.C.S (Picture Exchange Communication System):

Το P.E.C.S είναι ένα πρόγραμμα επαυξητικής – εναλλακτικής επικοινωνίας μέσω εικόνας, βασισμένο στο μοντέλο εκπαίδευσης PYRAMIDE (www.pecsusa.com). Είναι κατάλληλο για παιδιά και ενήλικες που παρουσιάζουν δυσκολίες στο λόγο, την επικοινωνία και τη μάθηση. Καλλιεργεί και προάγει την πρωτοβουλία στην επικοινωνία και γι’ αυτό βοηθάει ιδιαίτερα τα άτομα με αναπτυξιακές διαταραχές όπως ο αυτισμός, η ΔΕΠ-Υ* κ.α. Σχεδιάστηκε στις ΗΠΑ το 1985 από τους Andy Bondy, και Lori Frost και έκτοτε έχει εφαρμοστεί παγκοσμίως σε χιλιάδες μαθητές διαφόρων ηλικιών και με ποικίλες επικοινωνιακές, γνωστικές και μαθησιακές ανάγκες.

TEACCH (Treatment and Education of Autistic and Communication related handicapped Children)

Το TEACCH είναι ένα πρόγραμμα παρέμβασης που εστιάζει στην ένταξη των ατόμων με αυτισμό στην κοινότητα μέσα στην οποία ζουν και δραστηριοποιούνται. Δομείται βάσει δεδομένων που συλλέγονται από τα επιμέρους περιβάλλοντα (οικογένεια, σχολείο, δραστηριότητες, κλπ.) στα οποία ζει και κινείται το άτομο με ΔΑΦ**. Τα δεδομένα αυτά γίνονται αντικείμενο επεξεργασίας και έρευνας από τους εκπαιδευτές. Το TEACCH περιλαμβάνει την εκπαίδευση της οικογένειας, των δασκάλων και των φροντιστών του ατόμου, έτσι ώστε όλοι μαζί να διαμορφώνουν το περιβάλλον και τις συνθήκες με στόχο την αύξηση της λειτουργικότητας, της κοινωνικοποίησης και της αξιοποίησης των δυνατοτήτων του.

Το σύστημα M.O.R.E (Motor components – oral organization – respiratory demands and eye contact/control). (Patricia Oetter, Eileen Richter & Sheila Frick).

Νεότερες έρευνες σε άτομα που παρουσιάζουν νευροαναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός – ΔΕΠ-Υ κλπ.), έδειξαν τη σημαντική συσχέτιση ανάμεσα στις δυσκολίες του στοματο – αναπνευστικού συστήματος με τις αισθητηριακές δυσκολίες. Το σύστημα M.O.R.E στοχεύει στη βελτίωση του κινητικού συντονισμού απομύζησης – μάσησης – κατάποσης – αναπνοής, παράλληλα με τη βελτίωση του στασικού, αισθητικοκινητικού ελέγχου, της αυτορρύθμισης και της προσοχής. (Integrating mouth with sensory and postural functions, Patricia Oetter MA, OTR/L, FAOTA Eileen W. Richter MPH, OTR/L, FAOTA).

Αισθητηριακή ολοκλήρωση (Sensory Integration):

Το σώμα μας επεξεργάζεται τα ερεθίσματα του περιβάλλοντος μέσω της αφής, της όσφρησης, της γεύσης, της όρασης, της ακοής, του αιθουσαίου (αίσθηση ισορροπίας) και του ιδιοδεκτικού συστήματος (της αίσθησης του σώματος στον χώρο). Τα άτομα με νευροαναπτυξιακές διαταραχές (αυτισμός, ΔΕΠ – Υ, δυσπραξία κ.λ.π) συχνά παρουσιάζουν δυσκολίες στην αισθητηριακή επεξεργασία και ρύθμιση, οι οποίες συνήθως προκαλούν περαιτέρω προβλήματα στη μάθηση, τη συμπεριφορά, την επικοινωνία και την καθημερινότητα του ατόμου. Για τον λόγο αυτό, η αισθητηριακή ολοκλήρωση εντάσσεται τόσο στο εργοθεραπευτικό όσο και στο λογοθεραπευτικό πρόγραμμα, με στόχο την επίτευξη της ισορροπίας του νευρικού συστήματος, την αύξηση της λειτουργικότητας και τη βελτίωση της ποιότητας ζωής του παιδιού και της οικογένειας. Στο Κέντρο μας, πέρα από την αισθητηριακή δίαιτα που σχεδιάζεται και χορηγείται εξατομικευμένα σε κάθε παιδί σύμφωνα με τις ανάγκες του και τις ανάγκες της οικογένειας, οι θεραπευτές συνεργάζονται με τους εκπαιδευτικούς για τη χορήγηση και εφαρμογή αισθητηριακών προσαρμογών και οδηγιών και στο σχολείο. Οι προσαρμογές αυτές (παροχή κατάλληλων αισθητηριακών ερεθισμάτων) αυξάνουν την ποιότητα παρακολούθησης κατά τη διάρκεια του μαθήματος, ενισχύουν τη συγκέντρωση και την προσοχή των παιδιών και μειώνουν την πιθανότητα για εμφάνιση μαθησιακών δυσκολιών και ελλειμμάτων και σχολικής άρνησης. Επιπρόσθετα, διευκολύνουν τη γενίκευση των δεξιοτήτων που στοχεύονται στα θεραπευτικά προγράμματα, τη δημιουργία ενός αισθητηριακού lifestyle (αυτορρύθμιση), που στόχο έχει τόσο τη συναισθηματική ρύθμιση και ισορροπία του παιδιού, όσο και τη συμπερίληψη στο κοινωνικό περιβάλλον και την ανάπτυξη των κοινωνικών του δεξιοτήτων.

Το πρόγραμμα Sherborne

Το πρόγραμμα αυτό εστιάζει στη σημασία της κίνησης για τη μαθησιακή διαδικασία. Οι εμπειρίες που αποκτά το άτομο μέσω της κίνησης είναι θεμελιώδεις για την ανάπτυξή του, ειδικά όταν παρουσιάζει κινητικές ή μαθησιακές ιδιαιτερότητες. Επομένως το πρόγραμμα Sherborne επιδιώκει την ανάπτυξη κινητικών ικανοτήτων του ίδιου του ατόμου αλλά και την ανάπτυξη θετικών σχέσεων με τους άλλους, στη βάση των κοινών τους κινητικών εμπειριών. Στόχος είναι η ανάπτυξη της επίγνωσης των σωματικών ικανοτήτων του ατόμου αλλά και η επίγνωση της σχέσης του με τους άλλους, καθώς μοιράζεται κινητικές δραστηριότητες μαζί τους.

Μέθοδος Μαυρομμάτη

Πρόκειται για την εικονογραφική μέθοδο εκμάθησης της ανάγνωσης, της γραφής και της ορθογραφίας, σε παιδιά με δυσλεξία και άλλες μαθησιακές δυσκολίες. Με τη μέθοδο αυτή επιτυγχάνεται η απομνημόνευση των γραμμάτων, των λέξεων ή καταλήξεων λέξεων μέσω της χρήσης συγκεκριμένων εικονογραφημάτων που απεικονίζουν ένα πρόσωπο ή ένα πράγμα και αποδίδουν μαζί το νόημα μιας ιστορίας. Το πρόγραμμα αυτό συνεπώς είναι πολυαισθητηριακό και επιδιώκει την καλλιέργεια της ικανότητας του μαθητή σε όλα τα επίπεδα του λόγου (φωνολογικό, μορφολογικό, ετυμολογικό, σημασιολογικό και πραγματολογικό). Επινοήθηκε και αναπτύχθηκε από την ειδική παιδαγωγό Δώρα Μαυρομμάτη από το 1989 έως το 1999.  

SOS (Sequential Oral Sensory) Approach to Feeding

Πρόγραμμα που εφαρμόζεται σε παιδιά με δυσκολίες ή/και επιλεκτικότητα στη σίτιση. Σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση, η εργοθεραπευτική και η λογοθεραπευτική παρέμβαση εμπλέκουν παράγοντες κινητικούς, στοματοπροσωπικούς, αισθητηριακούς, κλινικούς και διατροφικούς, με στόχο την αξιολόγηση και διαχείριση των διαταραχών σίτισης.

P.E.C.S (Picture Exchange Communication System):

Το P.E.C.S είναι ένα πρόγραμμα επαυξητικής – εναλλακτικής επικοινωνίας μέσω εικόνας, βασισμένο στο μοντέλο εκπαίδευσης PYRAMID (www.pecsusa.com). Είναι κατάλληλο για παιδιά και ενήλικες που παρουσιάζουν δυσκολίες στον λόγο, την επικοινωνία και τη μάθηση. Καλλιεργεί και προάγει την πρωτοβουλία στην επικοινωνία και γι’ αυτό βοηθάει ιδιαίτερα τα άτομα με αναπτυξιακές διαταραχές όπως ο αυτισμός, η ΔΕΠ-Υ* κ.α. Σχεδιάστηκε στις ΗΠΑ το 1985 από τους Andy Bondy, και Lori Frost και έκτοτε έχει εφαρμοστεί παγκοσμίως σε χιλιάδες μαθητές διαφόρων ηλικιών και με ποικίλες επικοινωνιακές, γνωστικές και μαθησιακές ανάγκες.

Lidcombe για τον τραυλισμό παιδικής ηλικίας (έως 6 ετών).

Το πρόγραμμα Lidcombe είναι ένα συμπεριφοριστικό πρόγραμμα παρέμβασης για τον τραυλισμό, που βασίζεται στην άμεση παρέμβαση με τη μορφή άμεσου σχολιασμού της ομιλίας του παιδιού από την πλευρά των γονέων, γι’ αυτό και εφαρμόζεται συνήθως σε παιδιά που έχουν ήδη επίγνωση του τραυλισμού τους και ο τραυλισμός τείνει να γίνει επίμονος. Και σε αυτό το πρόγραμμα οι γονείς είναι αυτοί που εκπαιδεύονται από τον θεραπευτή για το είδος και τη συχνότητα των σχολίων που θα απευθύνουν στο παιδί με σκοπό την τροποποίηση της ομιλίας του.